Theo ông Hồ Đức Thắng - Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia, việc đưa AI vào giảng dạy ngay từ bậc tiểu học là bước đi táo bạo, song để “đi nhanh mà chắc”, cần một lộ trình thận trọng, khả thi và đặt an toàn cũng như chất lượng giáo dục lên hàng đầu.
5 bước hành động để AI vào tiểu học khả thi
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành động lực quan trọng của kỷ nguyên số, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo nghiên cứu việc đưa AI vào giảng dạy ngay từ bậc tiểu học.
Theo ông Hồ Đức Thắng, đưa AI vào giảng dạy ở bậc tiểu học là chủ trương đúng thời điểm, nhưng quan trọng nhất là phải triển khai “đúng cách”. Từ kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam có thể xây dựng một kế hoạch hành động gồm 5 bước cụ thể.
Ông Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia
Ông Hồ Đức Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc giaThứ nhất, đặt mục tiêu vừa sức và đúng trọng tâm. AI trong bậc tiểu học không nhằm đào tạo ra những “kỹ sư AI nhí”, mà để trang bị cho học sinh ba năng lực cốt lõi của công dân toàn cầu: hiểu AI là gì, biết cách sử dụng an toàn – có trách nhiệm, và hình thành tư duy sáng tạo khi tương tác với công nghệ. Để đạt được mục tiêu này, theo ông Thắng, chỉ cần lồng ghép từ 5 đến 10 giờ học mỗi năm, tích hợp vào các môn học hiện hữu hoặc hoạt động trải nghiệm, tương tự như Singapore bắt đầu triển khai từ năm 2025.
Thứ hai, xây dựng hai “hàng rào an toàn” bắt buộc để bảo vệ trẻ em. Đây là điều kiện tiên quyết, bởi giáo dục là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm. Ông Thắng nhấn mạnh:
Hàng rào về giám sát & độ tuổi: học sinh không được tự do sử dụng các công cụ AI tạo sinh. Việc học phải thông qua tài khoản do nhà trường quản lý và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên.
Hàng rào về công cụ an toàn: chỉ cho phép sử dụng các phần mềm AI nằm trong “danh mục trắng” do cơ quan có thẩm quyền thẩm định, bảo đảm đã được kiểm duyệt về nội dung, bảo mật dữ liệu và phù hợp với lứa tuổi.
Thứ ba, tập trung vào người thầy. “Công nghệ không thể thay thế giáo viên. Thành bại của chương trình phụ thuộc vào người thầy”. Do đó, nhiệm vụ cấp bách là bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo. Việt Nam cần triển khai chương trình đào tạo chuẩn hóa, đồng thời xây dựng khoảng 1.000 “giáo viên hạt nhân” về AI để dẫn dắt và lan tỏa kinh nghiệm trên toàn quốc, theo cách mà Estonia đang áp dụng.
Thứ tư, học hỏi quốc tế một cách thông minh. Việt Nam không sao chép máy móc mà chọn lọc bài học từ nhiều quốc gia: Singapore với mô-đun ngắn, thực tiễn; Estonia chú trọng đào tạo giáo viên; Hàn Quốc nhấn mạnh lộ trình từ học liệu bổ trợ để tránh bất bình đẳng; và Mỹ với chương trình E-Rate – ngân sách khoảng 4,9 tỷ USD mỗi năm để bảo đảm mọi trường học, từ nông thôn tới thành thị, đều có hạ tầng internet ổn định.
Thứ năm, triển khai lộ trình thí điểm 18-24 tháng. Thay vì mở rộng ồ ạt, Việt Nam nên chuẩn bị kỹ lưỡng học liệu, đào tạo giáo viên, sau đó thí điểm tại một số địa phương. Kết quả thực tế sẽ là cơ sở để nhân rộng ra toàn quốc.
“Đưa AI vào tiểu học là xu thế tất yếu, nhưng chúng ta cần tiến hành từng bước vững chắc, lấy giáo viên làm trung tâm và công cụ phải an toàn”, ông nhấn mạnh.
Luật AI: Khuyến khích sáng tạo gắn trách nhiệm
Song song với việc đưa AI vào giáo dục, một yêu cầu cấp thiết khác là xây dựng Luật AI. Vấn đề đặt ra là làm sao để luật vừa đủ chặt chẽ nhằm bảo đảm an ninh mạng và ngăn ngừa lạm dụng, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.
Ông Hồ Đức Thắng cho rằng AI giống như một công cụ quyền năng: có thể tạo ra điều kỳ diệu, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Do đó, luật cần một cách tiếp cận quản lý toàn diện, bao gồm cả khía cạnh an ninh, đạo đức, thiên vị, và đặc biệt là nguy cơ tội phạm mạng. Ông đề xuất một chiến lược “ba lớp phòng thủ” để xây dựng hành lang pháp lý hiệu quả.
Ảnh minh họa.
Ảnh minh họa.Lớp phòng thủ thứ nhất: Bộ lọc rủi ro thông minh. Luật nên phân loại AI theo mức độ rủi ro thay vì “cấm hay cho” một cách cứng nhắc. Các ứng dụng rủi ro thấp sẽ được khuyến khích phát triển sáng tạo, không bị rào cản không cần thiết. Ngược lại, các hệ thống rủi ro cao – ảnh hưởng tới sức khỏe, tài chính hoặc quyền lợi con người – sẽ chịu sự quản lý chặt chẽ.
Lớp phòng thủ thứ hai: An toàn từ khâu thiết kế. Với các hệ thống AI rủi ro cao, an toàn không thể là “tính năng cộng thêm” mà phải trở thành yếu tố cốt lõi ngay từ khi thiết kế. Chúng phải trải qua quy trình đánh giá nghiêm ngặt về dữ liệu, thuật toán và biện pháp bảo vệ trước khi được phép triển khai. “Giống như xây một tòa nhà, nền móng phải vững chắc trước khi nâng tầng”, ông Thắng hình dung.
Lớp phòng thủ thứ ba: Giám sát liên tục và chế tài nghiêm khắc. Trong vận hành, các hệ thống AI quan trọng không thể là “hộp đen”. Cơ quan quản lý phải có quyền giám sát và yêu cầu giải trình khi cần. Đi kèm với đó là hệ thống chế tài đủ sức răn đe, bao gồm cả mức phạt nặng, nhằm ngăn chặn hành vi lạm dụng AI cho mục đích xấu.
Theo ông Thắng, luật AI phải là “bộ dụng cụ” cho nhà phát triển, đồng thời là “bản hướng dẫn sử dụng” rõ ràng và an toàn. “Chúng ta khuyến khích sáng tạo, nhưng sự sáng tạo đó phải gắn liền với trách nhiệm”, ông nhấn mạnh.
Đưa AI vào giảng dạy từ bậc tiểu học và xây dựng khung pháp lý cho AI là hai trụ cột quan trọng để Việt Nam bắt nhịp với xu hướng toàn cầu. Tuy nhiên, ông Hồ Đức Thắng phân tích, thành công không chỉ đến từ tốc độ triển khai, mà từ cách đi “chắc chắn”: bắt đầu bằng mục tiêu vừa sức, bảo vệ an toàn cho trẻ em, lấy giáo viên làm trung tâm, học hỏi kinh nghiệm quốc tế một cách chọn lọc, và tiến hành thí điểm trước khi nhân rộng.
Ở góc độ pháp lý, một đạo luật AI hiệu quả phải cân bằng giữa hai yếu tố: tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thiết lập hàng rào đủ mạnh để ngăn ngừa rủi ro. Chỉ khi đó, AI mới thực sự trở thành công cụ thúc đẩy phát triển bền vững, thay vì là nguồn gốc của những lo ngại về an ninh và đạo đức.
Theo Vietnamfinance
Bài viết đóng góp, xin gửi về email:
giadinhtieudung@gmail.com
