Trước nguy cơ AI sao chép giọng nói và hình ảnh mà không xin phép, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng thế giới đang tăng cường 'lá giáp' bảo hộ tài sản trí tuệ, sử dụng nhãn hiệu như một công cụ pháp lý mới để bảo vệ thương hiệu cá nhân trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thách thức chưa từng có đối với ngành công nghiệp giải trí toàn cầu. Không chỉ đối mặt với nguy cơ tác phẩm bị khai thác trái phép để huấn luyện mô hình AI, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng hiện còn phải tìm cách bảo vệ chính giọng nói và hình ảnh của mình trước các công nghệ sao chép kỹ thuật số ngày càng tinh vi.
Mới đây, huyền thoại âm nhạc Lionel Richie đã nộp bốn đơn đăng ký nhãn hiệu âm thanh tại Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO), đánh dấu một bước đi đáng chú ý trong nỗ lực bảo vệ thương hiệu cá nhân trước nguy cơ bị AI sao chép.
Lionel Richie tìm cách bảo hộ giọng nói
Ngôi sao Lionel Richie mới đây đã nộp hồ sơ đăng ký gióng hát thương hiệu cá nhân. Ảnh: Anthony Mooney/Shutterstock
Ngày 11/6, Lionel Richie nộp bốn hồ sơ đăng ký nhãn hiệu liên quan đến các đoạn âm thanh mang dấu ấn giọng nói của ông trong những ca khúc nổi tiếng như Hello, Say You, Say Me, Easy và All Night Long (All Night).
Các đơn đăng ký bao gồm những câu hát hoặc cụm từ đã gắn liền với tên tuổi của Richie như “Hello, is it me you're looking for?”, “Easy like Sunday morning”, “All night long” và “Say you, say me”.
Theo hồ sơ gửi USPTO, các đơn được nộp dưới danh nghĩa RichLion Holdings LLC theo hình thức “intent-to-use” (dự định sử dụng trong thương mại), đồng nghĩa với việc các cụm âm thanh này hiện chưa được sử dụng như nhãn hiệu nhưng chủ sở hữu có kế hoạch khai thác trong tương lai.
Luật sư sở hữu trí tuệ Josh Gerben, người đầu tiên phát hiện các hồ sơ này, nhận định mục tiêu thực sự của Lionel Richie không đơn thuần là bảo vệ lời bài hát mà là tìm kiếm thêm công cụ pháp lý để ngăn chặn việc AI sao chép hoặc mô phỏng giọng nói của nghệ sĩ.
Taylor Swift, Matthew McConaughey và nhiều ngôi sao khác cũng nhập cuộc
Lionel Richie không phải nghệ sĩ đầu tiên áp dụng chiến lược này.
Tháng 4 năm nay, Taylor Swift đã nộp hồ sơ đăng ký bảo hộ các đoạn ghi âm giọng nói với nội dung “Hey, it's Taylor” và “Hey, it's Taylor Swift”, đồng thời đăng ký bảo hộ hình ảnh cá nhân.
Nam diễn viên Matthew McConaughey cũng tìm cách bảo vệ câu nói nổi tiếng “Alright, alright, alright” gắn liền với bộ phim Dazed and Confused phát hành năm 1993.
Người dẫn chương trình truyền hình Jimmy Kimmel cũng được cho là đã nộp các hồ sơ tương tự nhằm bảo vệ những dấu hiệu nhận diện đặc trưng của mình.
Xu hướng này phản ánh mối lo ngại ngày càng gia tăng của giới nghệ sĩ trước khả năng AI có thể tái tạo giọng nói, hình ảnh hoặc phong cách biểu diễn của họ mà không cần sự cho phép.
Động thái đăng ký nhãn hiệu liên quan đến giọng nói và hình ảnh biểu diễn của Taylor Swift đang thu hút sự chú ý của giới pháp lý và ngành công nghiệp sáng tạo. Ảnh: The Conversation
Những tiền lệ trong giới nghệ sĩ
Năm 2024, nữ diễn viên Scarlett Johansson từng công khai chỉ trích OpenAI sau khi ChatGPT sử dụng giọng nói mang tên Sky bị cho là có nhiều điểm tương đồng với giọng nói của cô.
Johansson cho biết cô từng từ chối lời mời tham gia dự án lồng tiếng cho ChatGPT nhưng vẫn bất ngờ khi một giọng nói mới xuất hiện với âm sắc được nhiều người nhận xét là giống cô một cách đáng kinh ngạc.
Vụ việc đã làm dấy lên cuộc tranh luận toàn cầu về quyền kiểm soát giọng nói cá nhân trong thời đại AI.
Trước đó, năm 2023, một ca khúc do AI tạo ra với giọng hát mô phỏng hai nghệ sĩ Drake và The Weeknd đã thu hút hơn 250.000 lượt phát trên Spotify trước khi bị gỡ bỏ.
Đến tháng 3 năm nay, Sony Music cho biết đã yêu cầu các nền tảng trực tuyến gỡ bỏ hơn 135.000 bản ghi âm bị nghi ngờ sử dụng AI để giả mạo các nghệ sĩ thuộc danh mục quản lý của hãng.
Theo Sony Music, những sản phẩm giả mạo này không chỉ gây thiệt hại thương mại trực tiếp cho nghệ sĩ mà còn có nguy cơ làm tổn hại đến hình ảnh và danh tiếng của họ.
Nhãn hiệu trở thành “lá chắn” mới trước AI
Trong nhiều năm qua, lời bài hát thường được bảo hộ bằng quyền tác giả chứ không phải nhãn hiệu. Tuy nhiên, sự xuất hiện của AI tạo sinh đã khiến các nghệ sĩ bắt đầu tìm kiếm những cơ chế bảo vệ mới.
Khác với bản quyền, nhãn hiệu được sử dụng để nhận diện nguồn gốc thương mại của một sản phẩm hoặc dịch vụ. Nếu được chấp thuận đăng ký, một nhãn hiệu âm thanh có thể giúp chủ sở hữu phản đối những sản phẩm hoặc dịch vụ sử dụng âm thanh tương tự gây nhầm lẫn cho công chúng.
Theo các chuyên gia pháp lý, việc đăng ký nhãn hiệu cho giọng nói hoặc các câu nói mang tính nhận diện có thể mở rộng phạm vi bảo vệ vượt ra ngoài những cơ chế truyền thống như quyền tác giả hoặc quyền đối với hình ảnh, danh tiếng cá nhân.
Dù vậy, quá trình đăng ký không hề đơn giản. USPTO sẽ yêu cầu chứng minh rằng các đoạn âm thanh này thực sự đóng vai trò như một dấu hiệu nhận diện thương mại, thay vì chỉ là những câu hát nổi tiếng.
Josh Gerben cho rằng đây có thể trở thành một vụ thử nghiệm quan trọng về cách luật nhãn hiệu thích ứng với thời đại AI.
Sự bùng nổ của công nghệ AI đang khiến các nhà sáng tạo, tác giả và nghệ sĩ đứng trước thách thức mới về việc bảo vệ các tài sản trí tuệ mang dấu ấn cá nhân. Ảnh: pexels.com
Tại Mỹ, giọng nói, tên gọi và hình ảnh cá nhân từ lâu được bảo vệ thông qua các quy định về quyền công khai hình ảnh (right of publicity). Tuy nhiên, các quy định này hiện khác nhau giữa các bang và vẫn tồn tại nhiều khoảng trống pháp lý.
Để giải quyết vấn đề, các nhà lập pháp Mỹ đang thúc đẩy Đạo luật NO FAKES, dự luật liên bang nhằm thiết lập quyền sở hữu trí tuệ đối với giọng nói và hình ảnh của mỗi cá nhân. Dự luật này vừa được trình lại Quốc hội Mỹ vào tháng 5 vừa qua sau hai lần trước chưa được thông qua.
Trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng tạo ra các bản sao kỹ thuật số gần như hoàn hảo, giới chuyên gia nhận định việc đăng ký nhãn hiệu cho giọng nói, câu nói đặc trưng hay hình ảnh cá nhân sẽ trở thành xu hướng mới trong chiến lược bảo vệ thương hiệu cá nhân của nghệ sĩ.
Những động thái của Lionel Richie, Taylor Swift hay Matthew McConaughey cho thấy cuộc chiến bảo vệ tài sản trí tuệ đang bước sang một giai đoạn mới, nơi các nghệ sĩ không chỉ bảo vệ tác phẩm mà còn phải bảo vệ chính bản sắc cá nhân trước sự xâm nhập ngày càng sâu rộng của các hệ thống AI tạo sinh.
Theo Sở Hữu Trí Tuệ
Tags:
giải trí
Bài viết đóng góp, xin gửi về email:
giadinhtieudung@gmail.com
